Auchinleck i Kilmarnock, Szkocja, wrzesień 2025.
W związku ze zbliżającym się Świętem Wszystkich Świętych, kiedy w sposób szczególny pamiętamy o tych, którzy odeszli, postanowiłem wyruszyć w podróż po szkockich cmentarzach, na których spoczywają Polacy. Na terenie Szkocji znajduje się bowiem kilkadziesiąt nekropolii z grobami naszych rodaków – żołnierzy, którzy oddali życie z dala od ojczyzny.
Pierwszym miejscem na mojej trasie była niewielka miejscowość Auchinleck, położona w hrabstwie East Ayrshire. Na tamtejszym cmentarzu odnalazłem jedenaście grobów polskich żołnierzy. Większość z nich w chwili śmierci służyła w Polskim Korpusie Przysposobienia i Rozmieszczenia (Polish Resettlement Corps) – formacji powołanej po wojnie, aby pomóc polskim żołnierzom w odnalezieniu się w nowej rzeczywistości na obczyźnie. Część z nich zmarła w Ballochmyle Hospital, inni w obozach znajdujących się w Cumnock i Stewarton.
Lista pochowanych w Auchinleck przedstawia się następująco:
– Henryk Bremer, ur. 4.10.1926 r. w Świętochłowicach – szeregowy, Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia – zm. 24.6.1947 r.
– Leon Cholewa, ur. 19.4.1905 r. w Tursku (pow. Jarocin) – plutonowy, Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia – zm. 8.4.1947 r.
– Konstanty Dulczewski, ur. 11.3.1896 r. w Brześciu nad Bugiem – porucznik, Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia – zm. 25.2.1949 r.
– Karol Golachowski, ur. 27.5.1888 r. w Krakowie – pułkownik, Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia – zm. 31.10.1948 r.
– Józef Hopa, ur. 7.4.1922 r. w Kielnie – szeregowiec, Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia – zm. 30.11.1946 r.
– Jan Machaj, ur. 8.2.1896 r. w Podlesiu (pow. Tarnopol) – kapral, Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia – zm. 26.4.1948 r.
– Czesław Polak, ur. 20.7.1898 r. w Schodnicy (pow. Lwów) – Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia – zm. 19.6.1947 r.
– Zygfryd Szczepanek (służył jako Nowak), ur. 5.12.1915 r. w Podlesiu (pow. Pszczyna) – Ośrodek Zaopatrzenia – zm. 21.5.1945 r.
– Erwin Szwertner, ur. 12.2.1902 r. (miejsce nieznane) – starszy szeregowiec, Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia – zm. 11.7.1948 r.
– Joachim Pyszny, ur. 15.2.1925 r. w Radlinie (pow. Rybnik) – ułan, 25. Pułk Ułanów – zm. 21.2.1947 r.
– Leon Bartkowiak, ur. 16.5.1909 r. w Łodzi (pow. Wyrzysk) – plutonowy, 21. Batalion Piechoty – zm. 4.1.1947 r.
Z Auchinleck udałem się dalej, do pobliskiego miasta Kilmarnock. Na miejscowym cmentarzu przy Grassyards Road znajduje się kolejny grób polskiego żołnierza – grenadiera Władysława Mundy. Był to niezwykle młody chłopak, który w chwili śmierci miał zaledwie 20 lat. Służył w 1. Brygadzie Grenadierów, w 3. Batalionie Grenadierów.
Władysław przyszedł na świat 3 maja 1926 roku w Strzebielnie, w powiecie morskim. Zaledwie dwie dekady życia przypadły mu na czas dramatycznych wydarzeń, jakie przyniosła II wojna światowa. Jego los, podobnie jak los tysięcy polskich żołnierzy rozsianych po świecie, pokazuje, jak wielu młodych ludzi zostało zmuszonych, by dorastać i dojrzewać na wojennej tułaczce, z dala od rodzinnych stron.
